Καλό μήνα με νέα ξεκινήματα και νέους στόχους: 1η Σεπτεμβρίου, η λαϊκή «Αρχιχρονιά» της παράδοσής μας
Με την επιστροφή από τις θερινές άδειες και την προετοιμασία για τη νέα σχολική και επαγγελματική περίοδο, ο Σεπτέμβριος λειτουργεί ανέκαθεν ως ο άτυπος, αλλά ουσιαστικός πρώτος μήνας του έτους.
Η έντονη αυτή τάση για επανεκκίνηση, επαναπροσδιορισμό στόχων και νέα ξεκινήματα δεν αποτελεί σύγχρονο φαινόμενο. Ριζωμένη βαθιά στην ελληνική πολιτισμική κληρονομιά, η 1η Σεπτεμβρίου σηματοδοτούσε ιστορικά την «Αρχιχρονιά», την επίσημη αφετηρία του βυζαντινού ημερολογίου και τον φυσικό κύκλο αναγέννησης της γης.
Πριν την επικράτηση του πολιτικού ημερολογίου που όρισε τον Ιανουάριο ως αφετηρία, η κοινωνία συνέδεε την αρχή του έτους με την προετοιμασία της γης για τη νέα σοδειά. Σήμερα, τα πανάρχαια έθιμα, οι συμβολισμοί αφθονίας και οι λαϊκές προλήψεις που συνοδεύουν τη σημερινή ημέρα υπογραμμίζουν διαχρονικά την ανάγκη του ανθρώπου να καλωσορίζει κάθε νέο κύκλο με αισιοδοξία, συσπειρώνοντας την οικογένεια γύρω από συμβολικές κινήσεις καλοτυχίας.
Η γιορτή του Αγίου Συμεών και η «Αρχιχρονιά»
Η 1η Σεπτεμβρίου είναι αφιερωμένη στον Άγιο Συμεών τον Στυλίτη. Στα παλαιότερα χρόνια, η λαϊκή ετυμολογία συνέδεσε το όνομα του Αγίου με το «σημάδι» (Συμεών / σημαδεύω). Για το λόγο αυτό, οι έγκυες γυναίκες απείχαν αυστηρά από κάθε χειρωνακτική εργασία, ώστε να προστατεύσουν το μωρό τους και να μην γεννηθεί με κάποιο σημάδι.
«Αστρονομήματα» και θαλασσινό νερό στην Κω
Στη Χώρα της Κω, η υποδοχή του νέου μήνα ξεκινά από το προηγούμενο βράδυ:
Το βράδυ της 31ης Αυγούστου: Οι νοικοκυρές «αστρονομούν», αφήνοντας κάτω από τον έναστρο ουρανό μια ειδική σύνθεση από καρπούς: ένα καρπούζι, ένα ρόδι, σκόρδο, κυδώνι, σταφύλια κι ένα φύλλο από τον ιστορικό πλάτανο του Ιπποκράτη.
Τα ξημερώματα της 1ης Σεπτεμβρίου: Πριν ανατείλει ο ήλιος, γυναίκες και παιδιά κατεβαίνουν στην παραλία. Πετούν στη θάλασσα τους παλιούς καρπούς που φύλαγαν έναν χρόνο στο εικονοστάσι και βουτούν τους καινούργιους.
Το τελετουργικό: Πλένουν το πρόσωπό τους, μαζεύουν θαλασσινό νερό από σαράντα κύματα και βότσαλα από την ακτή. Στην επιστροφή, αγκαλιάζουν τον κορμό του πλάτανου για να πάρουν τη μακροζωία και τη δύναμή του.
Στο σπίτι: Ραντίζουν τους χώρους με το θαλασσινό νερό για προστασία από τη γλωσσοφαγιά, βάζουν βότσαλα στις τσέπες και στα μπαούλα για καλοτυχία, και τοποθετούν τη νέα «Αρχιχρονιά» στο εικονοστάσι.
Το «σακουλάκι της αφθονίας» στη Ρόδο
Στη Ρόδο, η υποδοχή της 1ης Σεπτεμβρίου είναι άμεσα συνδεδεμένη με τους καρπούς της γης.
Οι κάτοικοι κρεμούν στο «μεσιά»,το κεντρικό δοκάρι της στέγης ένα λευκό σακουλάκι με στάχυα και σιτάρι, πλαισιωμένο από καρύδια, κρεμμύδι, σκόρδο, κεχρί, βαμβάκι και σταφύλια. Χωρίς να ετοιμάσουν αυτή την «Αρχιχρονιά», δεν ξεκινά καμία αγροτική εργασία.
Το σακουλάκι μένει εκεί μέχρι την Πρωτοχρονιά. Τότε, οι καρποί καταναλώνονται, ενώ το σιτάρι, το σκόρδο και το κρεμμύδι αναμειγνύονται με τον νέο σπόρο για να ευλογηθεί η ερχόμενη σοδειά.
Αγιασμός στη Σωζόπολη & το αμίλητο νερό της Κέρκυρας
Στη Σωζόπολη της Θράκης: Την 1η Σεπτεμβρίου, οι κάτοικοι ράντιζαν με αγιασμό τα σπίτια, τα αμπέλια αλλά και τα δίχτυα των ψαράδων, ζητώντας ευλογημένη και γεμάτη χρονιά σε σοδειά και αλιεία.
Στη γιορτή του Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου): Ξεκινά η ουσιαστική προετοιμασία της σποράς («Ήρθε Σταυρός, σταύρωνε και σπέρνε»). Στην Κέρκυρα, οι γυναίκες παίρνουν βασιλικό από την εκκλησία, μεταφέρουν «αμίλητο νερό» από το πηγάδι και αναπιάνουν το προζύμι της χρονιάς χωρίς μαγιά, βασισμένες στη θαυματουργή επίδραση του βασιλικού.
Σεπτέμβριος: Ο Τρυγητής και ο Πετμεζάς
Ο Σεπτέμβριος είναι αδιάρρηκτα συνδεδεμένος με τον τρύγο. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, η συγκομιδή των σταφυλιών απαιτούσε προσοχή για να μη «βασκαθούν» τα αμπέλια:
Απέφευγαν να τρυγούν Τρίτη και Παρασκευή.
Φρόντιζαν να μην τελειώνουν τις εργασίες Σάββατο.
Σεβόντουσαν τις μεγάλες αργίες (όπως το Γενέθλιο της Θεοτόκου στις 8 Σεπτεμβρίου και του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στις 26 Σεπτεμβρίου, γνωστού και ως «Ταλαρά» ή «Καλαθά»), ώστε να μην τιμωρηθεί η παραγωγή.
Είτε τηρούμε τα παλιά έθιμα είτε κρατάμε απλώς τη συμβολική τους πρόθεση, η 1η Σεπτεμβρίου είναι η ιδανική αφορμή για να βάλουμε νέους στόχους, να ανανεώσουμε τη διάθεσή μας και να ξεκινήσουμε τη νέα σεζόν με αισιοδοξία.
Καλό και ευλογημένο μήνα σε όλους!