Τι είναι τα tantrums στη νηπιακή ηλικία;
Τα tantrums στα νήπια αποτελούν αναπτυξιακά αναμενόμενες συμπεριφορές, οι οποίες εμφανίζονται συνήθως μεταξύ 18 μηνών και 4 ετών. Πρόκειται για έντονες εκδηλώσεις συναισθηματικής απορρύθμισης που μπορεί να περιλαμβάνουν κλάμα, φωνές, σωματική ένταση, πείσμα ή απόσυρση.
Σε αυτό το αναπτυξιακό στάδιο, το παιδί:
•δεν διαθέτει επαρκή γλωσσικά μέσα για να εκφράσει τα συναισθήματά του
•δεν έχει αναπτύξει μηχανισμούς αυτορρύθμισης
•βιώνει έντονα την ανάγκη για αυτονομία, χωρίς την αντίστοιχη ψυχοσυναισθηματική ωριμότητα
Τα tantrums δεν αποτελούν ένδειξη κακομαθημένης συμπεριφοράς ούτε σκόπιμης ανυπακοής.
Νευροαναπτυξιακή βάση των tantrums
Κατά τη νηπιακή ηλικία, το παιδικό νευρικό σύστημα βρίσκεται σε φάση ωρίμανσης. Ο προμετωπιαίος φλοιός, υπεύθυνος για τον έλεγχο των παρορμήσεων, τη συναισθηματική ρύθμιση, την ικανότητα αναμονής και ματαίωσης, δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί επαρκώς. Αντίθετα, το λιμβικό σύστημα (συναισθηματικός εγκέφαλος) είναι ιδιαίτερα ενεργό. Έτσι, όταν το νήπιο βιώσει έντονη ματαίωση ή υπερδιέγερση, το συναίσθημα «κατακλύζει» τη συμπεριφορά.
Συνηθέστεροι εκλυτικοί παράγοντες στα νήπια
Τα tantrums εμφανίζονται συχνότερα όταν το παιδί:
- είναι κουρασμένο ή πεινασμένο2.
- βιώνει αλλαγή στη ρουτίνα
- ακούει συχνά «όχι» χωρίς εναλλακτικές
- δεν μπορεί να εκφράσει λεκτικά τις ανάγκες του
- αισθάνεται ότι χάνει τον έλεγχο ή την αυτονομία του.
Η συσσώρευση αυτών των παραγόντων αυξάνει την πιθανότητα συναισθηματικής έκρηξης.
Ο ρόλος της μητέρας ως ρυθμιστικός παράγοντας
Στη νηπιακή ηλικία, το παιδί δεν μπορεί να αυτορυθμιστεί. Χρειάζεται τον ενήλικα για να δανειστεί ρύθμιση. Η μητέρα λειτουργεί ως εξωτερικός ρυθμιστής του νευρικού συστήματος του παιδιού.
Βασικές αρχές διαχείρισης tantrums στα νήπια
1. Διατήρηση ψυχραιμίας
Η ήρεμη φωνή, η σταθερή στάση σώματος και η συναισθηματική διαθεσιμότητα μειώνουν τη διέγερση του παιδιού. Η ένταση ή οι φωνές ενισχύουν την απορρύθμιση.
2. Αποφυγή λογικών εξηγήσεων τη στιγμή του tantrum
Κατά τη διάρκεια του ξεσπάσματος, το παιδί δεν μπορεί να επεξεργαστεί πληροφορίες ή κανόνες. Προτεραιότητα έχει η αποκατάσταση της συναισθηματικής ισορροπίας.
3. Λεκτικοποίηση του συναισθήματος
Η ονομασία του συναισθήματος βοηθά το νήπιο να αρχίσει να το αναγνωρίζει: «Θύμωσες πολύ», «Απογοητεύτηκες». Η πρακτική αυτή αποτελεί θεμέλιο της μελλοντικής συναισθηματικής νοημοσύνης.
4. Σταθερά και προβλέψιμα όρια
Η ενσυναίσθηση δεν συνεπάγεται άρση των ορίων. Τα σαφή όρια δημιουργούν αίσθημα ασφάλειας και μειώνουν το άγχος του παιδιού.
5. Επανασύνδεση μετά το tantrum
Αφού το παιδί ηρεμήσει, η συναισθηματική επανασύνδεση (χωρίς επίπληξη ή διάλεξη) ενισχύει τον δεσμό και την εμπιστοσύνη.
Πότε τα tantrums στα νήπια χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση
Παρότι τα tantrums είναι φυσιολογικά, απαιτείται αξιολόγηση όταν:
⚠️είναι πολύ συχνά και παρατεταμένα
⚠️δεν παρουσιάζουν μείωση με την ηλικία
⚠️συνοδεύονται από αυτοτραυματισμό ή έντονη επιθετικότητα
⚠️επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργικότητα του παιδιού ή της οικογένειας
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η υποστήριξη ειδικού μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά τόσο το παιδί όσο και τους γονείς.
Συμπέρασμα
Τα tantrums στα νήπια αποτελούν μέρος της φυσιολογικής συναισθηματικής και νευροαναπτυξιακής εξέλιξης. Δεν είναι ένδειξη αποτυχίας της μητέρας, αλλά μήνυμα ανάγκης για ρύθμιση, ασφάλεια και καθοδήγηση.
Η σταθερή, ήρεμη και ενσυναισθητική στάση της μητέρας αποτελεί τον πιο καθοριστικό παράγοντα για τη σταδιακή ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και της συναισθηματικής ωριμότητας του παιδιού.